Yazar: nisa

Eskiden her mahallenin kendine ait kendine has bir havası, bir tarz-ı hayatı vardı. Şimdi ise birbirinin kopyası aynı tipte, soğuk, cansız binlerce ruhsuz beton kütleleriyle mahallelerin ruhu yok olmuştur. Artık her yer aynı ve hiç kimse bir yere ait değil. Eskiden her mahalle birbirinden bir duvarla olmasa bile bir ağaçlık bölge ile ya da bir dere gibi doğal bir engelle birbirinden ayrılıyordu. Mahallede kendiliğinden bir otokontrol vardı çünkü herkes birbirini tanır, yabancılar derhal fark edilir, asayiş kolayca sağlanırdı. Bu parçada aşağıdakilerden hangisi ağır basmaktadır?

Eserin altında imzası olmasa da bu eserin onun dilinden döküldüğünü açıkça söyleyebilirim. Bu cümlede yazarın hangi özelliği vurgulanmaktadır?

Sera etkisi yaratan gazların yer kabuğu ve denizlerin ortalama sıcaklıklarında artışa neden olmasına “küresel ısınma” denir. Sera etkisi doğal bir olaydır fakat çeşitli zararlı gazların insanlar tarafından atmosfere salınması sonucu denge yavaş yavaş bozularak küresel ısınmada artışa neden olur. Dünyadaki sera etkisine neden olan gazlar %36-70 su buharı, %9-26 karbondioksit, %4-9 metan ve %3-7 ile ozondur. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Doğa, başta insan olmak üzere tüm canlıların yaşam alanını oluşturur. Bu yaşam alanı; hava küre (atmosfer), su küre (hidrosfer), taş küre (litosfer) ve canlılar küresi (biyosfer) adı verilen doğal sistemlerden oluşmaktadır. İnsan da bütün faaliyetlerini bu doğal sistemler içerisinde sürdürmektedir. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisinden yararlanılmıştır?

Sadece iyiler kendi iyiliklerinden kuşku duyarlar, onları iyi yapan da budur zaten. Kötüler, iyilik yaptıkları zaman bunu bilirler, iyiler ise hiç bilmezler. Ömürlerini başkalarını bağışlayarak tüketirler, ama kendilerini bir türlü bağışlayamazlar. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine özellikle başvurulmuştur?

Bir kitabı yazmaya başladığımda aklımda oluşan imgeler, birer birer kaybolmaya başlarken bu tutumlar, bazen en kara bulutun ardına saklanan güneşi andırır. Tüm bu hengâmenin içinde dahi aklımda bir tek yazıp rahatlama düşüncesi vardır. Bu parçanın anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bir süredir ablam, annemin kafayı üşüttüğünü söylüyordu. Ben pek üzerinde durmadım. Evet, ablam da haklı. Yaşlı bir kadınla her gün aynı evde olmak kolay değil. Dün pazardı, şöyle bir uğradım onlara. Biraz kaynattık işte eskilerden falan. Ama kalktım gidiyorum, elini öptüm annemin. “Oğlum bir daha gelişinde anneni de getir.” dedi. İçimdeki yangın gözlerimi yaşarttı. Ablamın yüzüne bakmadan kaçarcasına çıktım evden. Yağmura sığındım dışarıda. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine özellikle başvurulmuştur?

Eylül sabahının bu serin gününde bahçenin bütün ağaçları durgun ve karanlık… Havuzların suları, bulutlu gökyüzünün isteksiz yansımalarıyla kirli bir katran renginde… Neşesiz fıskiyeler havada tutunamıyor. Derinden derine, perişan kuş feryatları, bin tempoda hayvan bağırmaları duyuluyor. İnsan daha kapıdan girerken bir gurbet ve ızdırap bahçesinin eşiğine ayak bastığını anlıyor. Bu betimlemede (tasvirde) bulunmayan özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Temmuz, öğle vakti. Sokakta koşuşturan çocuklar… Komşuda bir kadın sesi… Neye bağırdığı anlaşılmıyor. Belki çocuğuna haykırıyor. Müezzinin duvarlarından bir kedi atladı. Birkaç ev ötede, bir tavuk türkü söylüyor, bir horoz da ona eşlik ediyor, sanki dem tutuyor! Bu parçanın anlatımında aşağıdaki yolların hangisine başvurulmamıştır?

Mart başlayalı kırkını geçmiş nice tanıdıklarım hastalandı. Bazılarının bronşiti, bazılarının romatizması azmış. Baharın hastalıkları saymakla tükenmez ki… Mart güneşi canlılığı ile çöreklenip yatan bütün yılanları uyandırıyor. Toprağın yeniden gençliğe kavuştuğu bu mevsimde hava, kuş cıvıltıları ile beraber insan iniltileri ve hırıltıları ile dolu. Dün, neşeli bir kır köşesinde baharın bu iki zıt levhasını yan yana gördüm: Bir tarafta genç hayvanlar oynaşıyor, kuşlar uçuyor; diğer tarafta ise yaşlı hastalar, yorgun iskeletlerin soğumuş kemiklerini güneşte ısıtmakla meşgul. Bahar, bir muhasip gibi, hayata yeni kavuşturduğu mahkûmların sayısını, yaşayanların toplamından çıkartmakta. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerin hangisi yoktur?

Aşağıdaki dizelerin hangisinde düşsel ögeler yoktur?

Daha etkili ve zengin bir anlatıma ulaşmak amacıyla sözcüklerin gerçek anlamlarından sıyrılarak kendilerine özgü bir anlam kazandığı kalıplaşmış söz gruplarına “deyim”, denir. Deyimlerin birçoğu, benzetme ve söz sanatları ile süslüdür. Anlatıma güzellik, canlılık ve çekicilik katmak için bu şekilde kullanılırlar. Bu bakımdan, genel kural niteliği taşımazlar. Bu yönleriyle de atasözlerinden ayrılırlar. Çünkü atasözleri genel kural niteliği taşırlar; yol göstermek, ders ve öğüt vermek amacı güderler. “Ağaçtan maşa aptaldan paşa olmaz.” atasözü, netleşmiş bir genel kuraldır. Denenmiş, uygulanmış, her zaman ve herkes için doğru olan bir genel kural niteliğinde biçimlenmiştir. Oysa “fiyatı kırmak” sözünde genel bir kural yoktur. Çünkü her zaman fiyat dondurulmaz. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangilerine başvurulmamıştır?

Her doğruyu söylemeye gelmezmiş; birtakım doğruları yaymamak, çokluktan, kamudan gizlemek gerekmiş. Peki ama bir doğruyu söylemek, gizlemek, yayılmasını önlemeye çalışmak o doğrunun yerinde duran yalanı sürdürmek demek değil midir? Yalanın yalan olduğunu bilerek sürmesine bırakmaya hakkınız var mıdır? Bu yalanlar kutsalmış, onlara dokunmaya gelmezmiş. Bir şeyin yalan olduğunu anladık mı kutsallığına inanmıyoruz demektir, bunun için “kutsal yalan” sözü bir şeyin hem köşeli hem de yuvarlak hem katı hem de biçimsiz olduğunu söylemek gibi bir saçmadır. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine özellikle başvurulmuştur?

Divan edebiyatı sanatçıları anlamdan ziyade söyleyişe, ifadenin kulağa hoş gelmesine önem verirlerdi. Cümlelerini birtakım edebî sanatlarla süsleyerek düşünceyi arka plana iterlerdi. Anlam, o söz sanatlarının altında ezilir giderdi. Yukarıdaki paragrafta aşağıdakilerden hangisinin eksikliği vurgulanmaktadır?

Serbest şiir, serbest şiir deyip duruyorsunuz. Allah aşkına söyler misiniz, nedir bu serbest şiir? Şiir, herhangi bir duygu veya düşüncenin, belirli kalıplar dahilinde, coşkulu bir dille anlatıldığı yazı türüdür. E, o zaman nerede kaldı o belli kalıplar? Bakın üstatlar, şiiri şiir yapan, bahsettiğimiz bu belirli kalıplardır. Yani kafiyedir, rediftir, hece ölçüsüdür, aruzdur… Siz tüm bu unsurları kullanmadan şiir oluşturduğunuzu mu düşünüyorsunuz? Hayır, hayır. Sizin yazdıklarınız şiir değil, düzyazı örnekleridir. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerin hangilerinden özellikle yararlanılmıştır?

Hareketsiz duran sert ağaca baktım ve düşündüm: Bir limonlukta hapsedildiği için, uzaklarda kalan öteki cinsdaşları gibi öğle güneşlerinde sıcak toprağa gölge salamayan, yağmurlarla ıslanamayan, fırtınalarda sarsılamayan, gökyüzünü, yıldızları, ayı görmeye görmeye unutan şu ağaç; bulunduğu köşede acaba mutlu muydu? En değersiz ottan en görkemli çınara kadar her bitkinin gereksinim duyduğu hava ve ışıktan, kuş ve böcek ziyaretinden yoksun olarak bu ağacın soba sıcaklığı ve insan nefesiyle yaşamaktan mutlu olabileceğini sanmak için kendimce akla yakın bir sebep bulamadım. Bu parçanın anlatımı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Soğuk bir kış günü, karanfil almak için çiçekçi dükkanına girdim. Tatlı bir yaz sıcaklığıyla ısıtılan bu yerin havası, bitkisel özsuların hafif, sert ve yeşil bulgularıyla dolu idi. İstediğim çiçeklerin destelenmesine kadar, bana gösterilen sandalyeye oturdum. Mutlu bir insanın hayal evi gibi, mevsim, yer ve zaman dışında, istenilebilecek her türlü renkte otlar, yapraklar ve çiçeklerle dolu olan bu adeta sihirli dükkanda sessiz bir hayat ile nefes aldığı hissedilen karanlık yapraklı, bodur bir hurma ağacından başka hiçbir şeyle ilgilenmedim. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisinde verilenlerden yararlanılmıştır?

Çocuk edebiyatının yetişkin edebiyatından farklı olduğu düşünülmektedir. Onlara göre kitabın edebî yönünden çok, ahlaki ve eğitici yönü önemlidir. Hâlbuki çocuk edebiyatı diğer edebiyat türlerinden ayrılamaz. Aynı değer yargılarından geçer. İyi bir çocuk kitabının sadece eğitici ve ahlaki değerler vermesi yeterli değildir. Edebî temelleri oluşturması da beklenir. Demek ki iyi bir çocuk kitabı, çocuğun ruhsal ihtiyaçlarını karşılayan ve çocuğun zevkle okuduğu eser olmalıdır. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangilerine başvurulmuştur?

Devrik cümleyi ben çıkarmışım, ben yayıyormuşum. Öyle diyorlar. Bir de Yalçın’ı okusunlar. O da mı benden öğrendi? Neden öyle yazıyor? Söyleyeyim ben size: Yazı dilinin konuşma dilinden başka olmasını isteyen dar görüşlüler dilediklerince tepinsinler, devrik cümle giriyor, girdi yazı diline. Ben istediğim için değil, çağımız istediği için. Konuşma dili, devrik cümle, yarının canlı, güzel ışıklı Türkçesi. Onun geldiğini göremeyenler, sezemeyenler kendilerine ağlasınlar! Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisinde verilenlerden yararlanılmıştır?

İlk psikolojik roman olması sebebiyle ayrı bir öneme sahiptir Mehmet Rauf’un “Eylül”ü. Eser, bir bakışın, gülüşün tahlilini sayfalarca anlatarak bir psikolojik roman olmanın hakkını fazlasıyla veriyor. Bir bağ evinde başlayan roman, oradaki ortamdan bahsederek aile bireylerini de tanımamızı sağlar. Sonrasında tatilin devamı için yalıya geçiş… Ve işte öykünün tamamına yakın bölümünün anlatılacağı sahne. Suat’ın olgun, sevecen, anlayışlı, iyi niyetli, uysal hâlleri, Süreyya’nın, ki Suat’ın eşi olur kendileri, şen şakrak, şakacı kişiliği ve Necip’in beyefendi, olgun tavırları son derece başarılı bir şekilde anlatılmıştır. Ne var ki “Eylül”, Halit Ziya’nın “Aşk-ı Memnu” romanını anımsatıyor, özellikle bağ evi sahnesinden sonra eseri önceden okumuş hissine kapılıyorsunuz. Bu parçada, yazarın Eylül’de bulduğu eksiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Tüm fiillere gelebilen “-ma / -me”, fiil kök ve gövdelerinden olumsuz fiiller türeten bir ektir. “İ” ek-fiili dışında her fiil kök ve gövdesine gelebildiği için Türk dilinin en işlek türetme eki durumundadır. Bazı gramerler bu eki, fiilde yalnızca biçim ve durum değişikliği yapan çatı eki olarak değerlendirmiştir ancak, “-ma / -me” eki, öteki çatı ekleri gibi fiilin özne ve nesne ile olan bağlantısında yalnız biçim ve durum değişikliği yapmayıp fiile yeni bir anlam yüklediği için doğrudan doğruya türetme eki niteliğindedir. Ek, “sor-ma-“, “bil-me-” kelimelerinde de görüldüğü gibi fiilin anlamını tamamen değiştirmiştir. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisinden yararlanılmamıştır?

Macarların savaşçı, ilkel, sanattan anlamayan ve ona değer vermeyen bir ulus olduğu düşüncesi şu sıralar oldukça yaygın. Bu düşüncenin ne kadar yanlış ve yersiz olduğunu anlamak için Macaristan’ın cadde isimlerine bakmak bile yeterlidir. Budapeşte’nin en büyük bulvarı Lenin Korut adını taşıyor. Tuna kıyılarına açılan yemyeşil bir cadde Macarların sevgili şairi Joseph Attila Caddesi. Şehrin en itibarlı bir ana caddesi de Mayakovski Caddesi. Bu cadde, Gorki Bulvarı’na açılıyor. Bir başka büyük bulvara da operet kralı besteci Kalman’ın adını vermişler. En büyük caddesi Bela Bartok Caddesi. Bu sıraladığım cadde adları Macarların sanatı ve sanatçılarını ne kadar sevdiklerini, onlara değer verdiklerini onlarla haklı olarak ne kadar övündüklerini göstermiyor mu? Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangilerine başvurulmuştur?

Hecelerin uzun ve kısa olmaları özelliğine dayanan ölçüye “aruz ölçüsü” denir. Türkçe sözcüklerin söyleniş biçimlerinin bozulmadan aruza uydurulması işini ilk kez, Edebiyat-ı Cedide (1896-1901) ozanlarından Tevfik Fikret başarmış; daha sonra XX. yüzyıl ozanlarından özellikle Mehmet Akif Ersoy ile Yahya Kemal Beyatlı, onun açtığı yolda konuşma dilini aruza ustalıkla uydurmuşlardır. Bütün bu başarılara karşın aruz, Türk diline aykırı olduğu için binlerce sözü ve cümleyi, imalesiz olarak ona uydurma olanağı yoktu. “Anadolu”, “Karadeniz”, “seviyorum” vb. sözcükler, şiirlerde neredeyse hiç kullanılamamıştır. Bu durum, yıllarca süren aruz-hece tartışmasına konu olmuştur. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangilerine başvurulmuştur?

Bir adam, sahilde yürüyüş yaparken denize telaşla bir şeyler atan birine rastlar. Biraz daha yaklaşınca bu kişinin sahile vurmuş deniz yıldızlarını denize attığını fark eder ve “Niçin bu deniz yıldızlarını denize atıyorsun ?” diye sorar. Topladıklarını hızla denize atmaya devam eden kişi “Yaşamaları için.” yanıtını verince adama şaşkınlıkla “İyi ama burada binlerce deniz yıldızı var. Hepsini atmanıza imkân yok. Sizin bunları denize atmanız neyi değiştirecek ki?” der. Yerden bir deniz yıldızı daha alıp denize atan kişi “Bak, onun için çok şey değişti.” karşılığını verir. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerin hangisinden yararlanılmıştır?

İnsanların kedilerle hukuku eskilere dayanıyor. Doğada yalnız yaşayan bu yırtıcı avcının nasıl olup da insanlarla bir arada yaşamaya alışıp evcilleştiğini tahmin etmek aslında pek de zor değil çünkü kediler, yakın zamana kadar özellikle kırsal bölgelerde bir ev hayvanından çok farelere karşı bir tedbir olarak beslendi. Bununla birlikte arkeolojik alanlarda kedi kalıntılarına nadiren rastlandığı için kedilerin evcilleşme süreci hakkında pek fazla şey bilinmiyor. Çin Bilimler Akademisi’nden araştırmacıların yaptığı bir araştırma bu sürece dair ilk doğrudan kanıtları ortaya koydu. Bu metnin yazılış amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Çin’in kırsal kesiminde yaşam savaşı veren bir aile vardı. Dede, baba, anne ve çocuktan oluşan bu aile, oldukça sıkıntı çekiyordu. Bir gün baba, yılların verdiği yorgunlukla bir köşede oturmaktan başka işe yaramayan dedeyi, pazar küfesine koyarak nehre doğru yola çıktı. Nehrin kenarında arkadaşlarıyla oynayan çocuk, babasına ne yaptığını sordu. Baba, “Babamın bize yük olmaktan başka yaptığı bir şey yok. Onu bu küfe ile beraber nehre atmaya karar verdim.” dedi. Çocuk heyecanlanarak atıldı: “Aman baba, küfeyi atma çünkü bir gün gelip sen de yaşlandığında o küfe bana lazım olacak.” Bu parçanın anlatımında aşağıdaki anlatım biçimlerinin hangilerinden yararlanılmıştır?

Akşam yaklaştığı için aşağıdan çılgına dönmüş derenin uğultusu daha çok duyuluyordu. Kalkıp yürümeye başladık. Bakır rengi güneş Sarıkız’ın arkasına girmiş, bulunduğumuz yeri birdenbire artan serin rüzgârlara bırakmıştı. Eteklerine kadar çam, oradan denize kadar uçsuz bucaksız yemyeşil zeytin ormanlarıyla örtülü Kazdağı’nın bu yamacında saatlerce süren bir akşam başlamıştı. Güneş bin yedi yüz metrelik dağın arkasına adeta vaktinden evvel saklanmakla, günün bu en güzel zamanını sanki isteye isteye uzatıyordu. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

Japon bir mimar, evini yenilerken tamirat esnasında söktüğü kapılardan birinin duvarla irtibatlı bölümünde ayağından çivilenmiş bir kertenkele gördü. On yıl önce yapılan eve kapısı takılırken dışarıdan çakılan bir çivi, o an kapıyla duvar arasında bulunan kertenkelenin ayağına isabet etmiş olmalı diye düşündü Japon mimar. Peki nasıl olmuştu da bu kertenkele, bir santim boyu bile kıpırdayamadığı bu karanlık duvar boşluğunda on yıldır canlı kalmayı başarmıştı? Bunları düşünürken tam o esnada başka bir kertenkelenin geldiğini gördü. Gelen kertenkele, yerinden kıpırdayamayacak hâlde olana ağzında yiyecek taşıyordu. Bu parçanın anlatımında aşağıdaki anlatım biçimlerinin hangisinden yararlanılmıştır?

Sadece insanların acı çektiğini sanan çok sayıda insan var. Oysa acı çekenler, yalnız “acı çekiyorum” diye bağırabilenler değildir. Bilinmez niçin; acıya hayat katan güç, insandan başka hiçbir yaratığa acının gizini açıklama olanağını vermemiştir. Her yaratık, hayatın kanlı yollarında, boynuna geçirilen ve sesini boğan bir ağır “sessizlik” zincirini sürükleyip yürüyor. Hiçbir beygir, hiçbir arı, hiçbir sinek, başının ağrıdığını ya da midesinin bulandığını bize söyleyememiştir. Fakat bu türlü bir acının, gözü, başı, ağzı olan bir yaratığa yabancı olabileceğini sanmak ne merhametsizliktir. Bu parçanın anlatımında aşağıdaki anlatım biçimlerinden hangisi ağır basmaktadır?

Rüzgârlı, karanlık gecede, bahçenin ağaçları vahşi gürültülerle hışırdıyor; bu ağaçlardan niceleri kırılan bir dalın yarasıyla kanıyor, niceleri gizli bir böceğin zehiriyle için için ölüyor, niceleri anlaşılmaz acıların kıskacına yakalanmış, uyuşuk bir kedi gibi kıvranıyor. Fakat bunu hiç kimse bilmiyor; çünkü rüzgârlı, karanlık gecede hepsi aynı gürültü ile sallanıp hışırdıyor. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerin hangisi yoktur?

Dar saksıya gömülen kısa kütükten çelik süngüler gibi fışkıran yapraklar, korkunç bir acı ile gerilmiş büyük bir elin bana doğru uzanan sert parmakları gibi göründü. Demir kafes arkasında yatan hasta aslanın sıtmalı, büyük, sarı gözlerini andıran bitkin gözlerle, hapsedilmiş ağacın bana bakmakta olduğunu, tüylerim ürpererek fark ettim. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerin hangisi yoktur?

Yine, dokuma çarşaflı müdirenin peşinde aynı dolambaçlı sokaklardan, tırıs tırıs okula döndüm. Keşke doğru otele gitseymişim. Hayriye Hanım; kırk beş yaşlarında, kara yüzlü, hırçın tavırlı, ufak tefek bir kadındı. Olayı haber alır almaz yüzü bir kat daha karardı, gözleri büyüdü, incecik boynunun kenarlarında iki damar şişti. Sonra bayramda çocukların çaldığı kursak düdüğü gibi bir feryatla: “Eyvahlar olsun a dostlar! Bu da mı başıma geldi?” diye düşüp bayıldı. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur?

Turizmde İspanya’dan sonra en büyük rakibimiz Yunanistan. Kabul etmeliyiz ki Yunanistan’ın turizmde gösterdiği performans bizden çok daha iyi. Yunanistan’ın bir önceki yıl 24 milyon 799 bin olan turist sayısı, bu yıl 27 milyon 194 bine yükseldi. Böylece, turist sayısında yüzde 9,7 oranında artış yaşandı. Hava yoluyla seyahat eden ziyaretçi sayısı yüzde 9,9 arttı. Kara yollarını tercih edenlerin sayısı da yüzde 8,7 olarak gerçekleşti. Ülke bazında ise Avrupa Birliği ülkeleri, Yunanistan turizminin ana kaynağı oldu. Bu parçada düşünceyi geliştirme yollarından hangilerine başvurulmuştur?

Gerek şiirlerimde gerekse öykülerimde halk edebiyatından yararlanıyor olmamı bazı eleştirmenler halk sanatını taklit etmek olarak değerlendirmiş. Halk sanatını sevmek, yeri geldiğinde ondan yararlanmak onu taklit etmek midir? Halk sanatını sevmek, ondaki sonsuz yaşama gücünü anlamak demektir. Halk edebiyatı henüz keşfedilmemiş, gün yüzü görmemiş güzelliklerle doludur. Halk sanatını , eleştirmenlerin iddia ettiğinin aksine, taklit etmiyorum; ondan feyz alıyorum. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisinde verilenlerden yararlanılmıştır?

En geniş anlamda “edebiyat” terimi, düşünce ürünlerinin hepsini kapsamalı. Çünkü her türlü düşünce ürününü bir düzen altına alacak şey, yazı yazma bilgisidir. Öyleyse, yazı yazma bilgisi dahi edebiyatın temeli sayılmış olur ve bununla ilgili her şey doğal olarak edebiyattan sayılır. Oysa edebiyatı en çok zevk, duygu ve hayalden doğan, ret ve kabulü yine en çok bunlara bağlı bir güzel sanat sayan, değer ve üstünlüğünü öyle ölçen incelemeciler; bunun tanımlanmasında “En ünlü yazarların en seçme, en beğenilen eserlerinden anlaşılan ve alınan yöntem ve örneklerin bilgisidir.” der. Bu bağlamda bu görüşün eksik hatta hatalı olduğunu rahatça söyleyebiliriz. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerin hangisinden yararlanılmıştır?

Bedri Rahmi’de kişilere her zaman kendi adlarından başka adlar verme alışkanlığı vardır. Yazı ve şiirlerinde Memuşlara, Tebemuşlara, Böceklere, Uzak Reislere, Çebişlere, Karadutlara, Talaslılara … rastlanır. Kim kimdir? Bilen bilir! Memuş, çoğu kez Sabahattin Eyüboğlu bazen de Bedri Rahmi’nin kendisidir. Gerçek şudur : Bütün bu takma adlar hayal ürünü kişileri canlandırmaz. Her takma adın altında kanlı canlı biri daima vardır. Bu parçada düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurulmuştur?

Her sabah onu istasyonda görüyordum. Önceleri bir yerlere gittiğini sandım. Daha sonra anladım ki trenlerin geliş gidişlerini izleyip sadece bekliyor. Bir gün dayanamayıp yanına gittim ve ne beklediğini sordum. Cevap vermeden kalktı, yolcuların olduğu yere doğru yürüdü. Madeni ses duyulunca bana döndü yüzünü. Bir şahit, deyip bedenini raylara bıraktı. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine özellikle başvurulmuştur?

Her ulusta güzellik anlayışı başkadır. Bir ulusun güzel gördüğü şeyleri başka ulus çirkin görebilir. Gerçekten de her ulusun ulusal bir zevki vardır. Eğer bir ulus, ulusal zevkinden uzak düşmüşse, sanat alanında yaptığı şeyler hep adi taklitlerden ibaret kalır. Osmanlı ozanlarıyla nesircilerinin eserleri bu düşünceyi kanıtlar niteliktedir çünkü onlar, diğer ulusların aksine ulusal zevki büsbütün kaybetmişlerdir. Yazdıkları şeyler ya Acem taklitlerinden ya da Fransız taklitlerinden ibaretti. Öyleyse, güzel sanatlarda yükselmek isteyen bir ulus, her şeyden önce ulusal zevkini bulmaya çalışmalıdır. Bu parçada düşünceyi geliştirme yollarından hangilerine başvurulmuştur?

Reşat Nuri Güntekin’in “Anadolu Notları” adlı eseri; Anadolu’yu her yönüyle tanıtan, anlatan ve eleştiren gezi yazısı türünde yazılmış önemli bir yapıttır. Yazarın Milli Eğitim Bakanlığı müfettişliği yıllarında Anadolu’ya yaptığı gezileri içeren ve kısa notlar halinde tutulmuş yazıların daha sonra kitap hâline getirilmesiyle oluşan bu kitap iki ciltten oluşmaktadır. Reşat Nuri Güntekin, Anadolu’nun sosyal ve kültürel hayatıyla ilgili çeşitli gözlemlerine yer verdiği bu kitapta, Anadolu’nun 1930’lu yıllarındaki gerçek durumuna ayna tutmaya çalışmıştır. Bu paragrafta aşağıdaki anlatım biçimlerinden hangisi kullanılmıştır?

Saçlarımı tarıyor, ellerimin kirli, düğmelerimin kopuk olmasına aldırmadan başını göğsüme kapayarak ağlıyordu. Bir gün büsbütün ayağa da kalktı, sandığından yeni elbiseler çıkararak süslendi. Akşamüstü babamı karşılamak için aşağı indik. Babam, bende biraz vahşi tabiatlı, sert bir asker hatırası bırakmıştır. Fakat annemi ayakta görünce sevinçle konuştuğunu, yeni yürüyen bir çocuk gibi onu bileklerinden tutarak ağladığını hiç unutamam. Bu, bizim bir arada geçirdiğimiz son gün oldu. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerin hangilerinden yararlanılmıştır?

Birdenbire ortadaki masaya bir yumruk indi; bardaklar, sürahiler şangır şangır öttü. Bunu yapan, biraz evvel benimle beraber gülen keskin kara gözlü genç kadındı. O, şimdi canavar gibi bir şey olmuştu. Yükseldikçe güzelleşen hırçın bir sesle haykırıyordu: “Müdire Hanım, bu nasıl müdirelik? Bu kadının, bir öğretmenin namusuna dil uzatmasına nasıl müsaade ediyorsunuz? Neredeyiz? Bir kelime daha söylemesine müsaade ederseniz onu değil sizi mahkemelerde süründürürüm. Kendini nerede sanıyor bu kadın?” Kara gözlü öğretmen, bu defa da ayağını yere vurarak öteki hocalara çattı: “Aferin size arkadaşlar, çok beğendim doğrusu. Okul içinde bir meslektaşınızın aşağılanmasını böyle sırıta sırıta izliyorsunuz ha?” Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi ağır basmaktadır?

Turist, eğlenmek ve dinlenmek ister. Gideceği yerde rahat bir yatak, temiz bir yemek ve bunları kendisine sunacak güler yüzlü elemanlar arar. Bunlar da gösteriyor ki turizmde tesislerin önemi yadsınamayacak kadar büyüktür. Yalnızca gezmek amacıyla gelen bir turist dahi gecesini güvenle geçirebileceği bir yer arar. Bu isteğini karşılayamayan turist tekrar o yere gider mi? Üstünde bunca uygarlıklar kurulmuş, sonsuz tarihî zenginliklere sahip olan ülkemizin turizmde gereken seviyeye ulaşamamasının sebebi tesis yetersizliği değil midir? Ailenizle bir geziye çıktığınızda, doğa güzelliği görmek uğruna pis yataklarda yatmayı, insanın istediğini bulamadığı bir yerde kalmayı ister misiniz? İddia ettiğiniz gibi turizmde yalnızca doğa güzelliği yetiyorsa neden ülkemiz Turizm Bakanlığını kurup yeni tesisler için milyonlarca para harcadı? Bakın Yunanistan’a sadece geçen yıl yüz yeni tesis açtı. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisinde verilenlerden yararlanılmıştır?

Yalımızın arkasındaki korulukta bir taş havuz, bu havuzun kenarında kolları omuz başlarından kopmuş çıplak bir çocuk heykeli vardı. İlk geldiğim günlerde bu kırık heykel, güneş ve rutubetten kararmış rengiyle, bana sakat bir çöl çocuğu gibi görünmüştü. Havuzun yeşilimsi sularının kızıl yapraklarla örtülü olmasına göre mevsim galiba sonbahardı. Bu yaprakları seyrederken altlarında birkaç kırmızı balığın dolaştığını gördüm ve büyükannemin özene bezene hazırladığı ipekli entari ve yeni potinlerimle havuzun içinde yürüyüverdim. Etrafta bir çığlık koptu. Neye uğradığımı anlamaya meydan kalmadan teyzelerim beni kucaklarına alarak yukarı götürdüler, bir yandan öpüp bir yandan azarlayarak üstümü değiştirdiler. Bu çığlık ve telaştan korktuğum için artık havuza girmeye cesaret edemiyorum. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisinde verilenlerden yararlanılmıştır?

Adı, Eski Yunan Dönemi’nde geo (jeo) ve graphien (grafeyin) kelimelerinin birleşmesinden oluşan geographien (jeografeyin), yerin tasviri demektir. Coğrafya kelimesini, ilk kez Eratosthenes (Eratostens) kullanmıştır. İslami kaynaklara bu kavram, ilk defa 12. yy.da “cugrafiya” şeklinde; Türkçeye ise 15. yy. da Fatih Dönemi’nde girmiştir. Bugünkü anlamda ise coğrafya, doğal ortam ile insanlar arasındaki karşılıklı etkileşimi araştırarak sonuçlarını sentez hâlinde veren bilimdir. Bu parçanın anlatımı için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Yaşlı bir adama araba çarpmış ve adam hafif yaralanmış. Etraftakiler hastaneye götürmüşler. Hemşireler, röntgenini çekeceklerini söylemişler. Yaşlı adam, acelesi olduğunu söylemiş. Hemşireler merakla acelesinin nedenini sormuşlar . “Eşim huzurevinde kalıyor. Her sabah birlikte kahvaltı etmeye giderim, gecikmek istemiyorum.” demiş. Hemşire, “Eşinize haber iletir, gecikeceğinizi söyleriz.” deyince yaşlı adam, “Ne yazık ki karım alzaymır hastası benim kim olduğumu dahi bilmiyor.” demiş. Hemşireler hayretle “Madem sizin kim olduğunuzu bilmiyor, neden her gün onunla kahvaltı yapmak için koşuşturuyorsunuz?” diye sormuşlar. Adam cevaplamış: “Ama ben onun kim olduğunu biliyorum.” Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisinden yararlanılmıştır?

3. ve 4. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız. (I) Türklerin İslam’a hizmetleri yalnız siyasi, askerî ve idari sahalarda olmamıştır. (II) Türklerin, İslam medeniyetinin gelişmesine önemli katkıları olmuştur. (III) Örneğin eski Yunan felsefesinin İslam fikir hayatında ilk gerçek temsilcisi sayılan Farabi, Oğuzların yaşadığı Farab şehrinde doğmuştur. (IV) Ayrıca Selçuklular Dönemi, eğitim ve öğretim kurumları açısından çağının bir dönüm noktası olmuştur. (V) Daha önce dağınık ve özel olarak yapılan öğretim, ilk defa Alp Arslan zamanında bir programa bağlanarak devlet himayesine alınmıştır. (VI) Devrin ilim ve fikir adamları, ülkedeki eğitim kurumlarına davet edilmişler ve orada maaşlı müderrisler olarak hizmet vermişlerdir. (VII) Öğrencilere de maaş bağlanmış, onların istifade etmeleri için kütüphaneler kurulmuştur. Bu parçanın anlatımı için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu parçada bulunan numaralanmış cümlelerden hangileri kanıtlanabilirlik yönünden farklıdır?

Bilim dili, bütün bilim dallarının araştırılmasında, eğitim ve öğretiminde kullanılabilen dildir. Bir dilin bilim dili sayılabilmesi için o dille çeşitli bilim dallarına ait araştırmaların, incelemelerin yapılabilmesi; bunlara ait sonuçların, yorum ve değerlendirmelerin en ince ayrıntılarına kadar ifade edilebilmesi; dilde bütün bilim dalları için gerekli terimlerin bulunması, dilin çeşitli düşünceleri anlatan kavramları karşılayabilecek işlekliğe ve kelime kadrosuna sahip olması gerekir. Yukarıdaki parçada aşağıdaki anlatım tekniklerinden hangileri kullanılmıştır?

Yol kenarında bir set, setin üstünde kırık mezar taşları… Bunların arasında renk renk yeldirmeli, çarşaflı kadınlar oturmuş; aralarında poturlu, mintanlı simitçiler, leblebiciler, turşucular… Bir sokak daha ötede toprak kulübeler arasında bir arsa… Ortada bir bostan kuyusu ile eşek… Eşeğin arkasına yirmi, otuz metrelik bir ip, ipin ucuna da bir kova bağlanmış. Bu parçanın anlatımında aşağıdaki anlatım biçimlerinden hangisi ağır basmaktadır?

Kişiyle kendi milleti arasındaki bağı dil sağlar. Kendi milletine bağlılığın devamı, ana dilin bilinçli bir şekilde yeterince öğrenilmesi ve kullanılabilmesi ile mümkündür. Toplumun millet olarak yaşayıp devam edebilmesi de buna bağlıdır. Eğitim, bu sonucu sağlıyorsa millet devam eder; sağlamıyorsa çözülür. Atatürk, bu gerçekleri şu sözlerle dile getirmektedir: “Millî his ile dil arasındaki bağ çok kuvvetlidir. Dilin millî ve zengin olması, millî hissin ortaya çıkmasında çok önemlidir.” Bu parçanın anlatımında aşağıdaki anlatım özelliklerinin hangilerinden yararlanılmıştır?

Adamın biri, kör olmuş. Doktor doktor dolaşmaya başlamış. Ancak gittiği doktorlar tedavi edememişler. Yaşlı biri, kör adama “Git, hiçbir derdi olmayan bir adam bul, onun gömleğine gözlerini sür, böylece gözlerin tekrar görmeye başlayacak.” demiş. Bunun üzerine adam, dertsiz birini aramış durmuş. Bir çobanın hiçbir derdinin olmadığını öğrenmiş ve gidip çobanı bulmuş. Demiş ki: “Ey çoban, hiçbir derdin yokmuş, doğru mu?” Çoban “Yoktur.” demiş. Kör adam, “Gömleğini gözlerime süreyim ben de görebileyim.” demiş. Çoban, “İyi ama benim gömleğim yok ki!” demiş. Çoban dertsiz olmasına dertsizmiş ama bir gömleği de yokmuş. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur?

(I) Önümüzdeki yıl ismini en çok duyacağımız gök cismi muhtemelen Mars olacak. (II) Mars’ın adını sıkça duyacağız çünkü Mars’ın yüzeyine araç indirmeyi planlayan çeşitli uzay ajansları var. (III) NASA da Mars’a bir araç indirerek gezegenin yüzeyinden taş örnekleri toplamayı ve daha sonraları yapılması planlanan başka bir görevle de bu örnekleri Dünya’ya getirmeyi planlıyor. (IV) Yüzeyindeki yaygın demir oksitten dolayı kızılımsı bir görünüme sahip olduğu için Mars’a “Kızıl Gezegen” de denir. (V) Ayrıca bu proje kapsamında bir döner kanatlı insansız hava aracının da uzay aracıyla beraber gezegene gönderilmesi planlanıyor. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

(I) Toprağı bir arada tutan şey bitkilerin kökleridir. (II) Eğer bir merada hayvanlar aşırı otlatılırsa veya insanlar maden açmak ya da odun ihtiyaçlarını karşılamak için aşırı miktarda ağaç keserse bitkilerin kökleri yok olacağından toprak, rüzgâr ve suyun etkisine açık hâle gelir ve yer değiştirir. (III) Taşınan toprakların olduğu bölgeler çöle dönüşür. (IV) Bu sürece “çölleşme” denir. (V) Büyük Yeşil Duvar, Afrika’nın bir ucundan diğerine uzanarak çölün güneye doğru ilerleyişini durduracak geniş bir ağaç hattı oluşturma projesidir. Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf hangi cümleyle başlar?

(I) Minnesota Üniversitesi’nde çalışan bir grup araştırmacı, biyonik gözlerin geliştirilmesi için üç boyutlu yazıcı kullanarak yarıküre biçimli bir yüzeyin üzerine ışığı algılayan reseptörler yerleştirdi. (II) Görme engelini ortadan kaldırmayı amaçlayan araştırmacılar, bu çalışma için özel olarak bir üç boyutlu yazıcı tasarladılar. (III) Üretim sürecindeki başarıya ulaşması için aşılması gereken en önemli zorluk, eğimli bir yüzeyin üzerine elektronik cihazları yazdırabilmekti. (IV) Bu amaçla, ilk olarak yarıküre biçimli bir cam yüzeyin üzerine gümüş parçacıklar içeren bir mürekkep püskürtülmüş. (V) Biyonik göz ameliyatı ile hastanın görme merkezine bir çip yerleştirilerek üzerinde kamera olan özel bir gözlükle görüntünün görme merkezine iletilmesi sağlanır. (VI) Yüzeye çarpan mürekkep, eğimli yüzey boyunca aşağıya doğru akmıyor, aksine kuruyana kadar çarptığı noktaya tutunuyor. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

I. Astronominin doğuşu mevsimlerin zamanını önceden bilmeyle, yani takvim bilgisine ihtiyaç gösteren tarım faaliyetlerinin başlamasıyla ilişkilidir. II. Osmanlı’da yenileşme hareketleri, harp okullarının açılmasıyla başlamış ve bu durum aynı zamanda Osmanlı biliminin gelişmesi ve Batı biliminin aktarılması açısından da etkili olmuştur. III. 19. yüzyıl hem Doğu hem de Batı için özellikle entelektüel kültür açısından değişimlerin yaşandığı bir dönemdir. IV. Türkiye’de geçmişten günümüze kadar bilimin pek çok dalında yaptıkları çalışmalarla bilime katkıda bulunmuş ve uluslararası bilim ödüllerine layık görülmüş çok sayıda Türk bilim insanı yetişmiştir. V. Böylece Osmanlı Türkiye’sinin son dönemlerinde canlanan bilimsel gelişmeler, Cumhuriyet’le birlikte daha da yükseğe ulaşmıştır. Numaralanmış cümlelerden hangisi bir paragrafın ilk cümlesi olamaz?

(I) Kandilli Gözlemevinden sonra 1933 yılında İstanbul Üniversitesinin bahçesine küçük bir gözlemevi kurulmuştur. (II) Bu gözlemevini diğer üniversitelerde kurulan gözlemevleri izlemiştir. (III) Optik gözlemevleri şehir ışıklarından uzakta, yüksek ve az bulutlu yerlerde kurulurlar. (IV) Bunun nedeni şehir ışıklarının parlaklığının gökcisimlerinin parlaklığını sönük bırakmasıdır. (V) Ayrıca otomobillerden çıkan egzoz gazları ve tozlardan meydana gelen hava kirliliği de görüşü engellemektedir. Bu parça, iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf hangi cümleyle başlar?

(I) Evcilleştirilmiş gümüş tilki, 1950’lerden itibaren kürk çiftliklerindeki gümüş tilkilerden yapay seçilim yoluyla evrildi. (II) Tilkileri yapay seçilim yoluyla evrimleştirme çalışmaları, ilk olarak Sovyet bilim insanı Dmitri Belâyev tarafından yürütüldü. (III) Söz konusu bu çalışmada insanlara karşı saldırgan olan tilkilerden sadece daha az saldırgan olanların üremelerine izin verildi. (IV) Ülkemizde evrim temelli bilimsel çalışmalar, maalesef yeterince yapılmıyor. (V) Böylece 50 yıllık bir zamanda tilkiler gözle görülür bir evrim geçirdiler. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi anlatımın akışını bozmaktadır?

(I) Matrix filmindeki olaylar çok ileri bir tarihte teknolojinin son derece gelişmiş olduğu, yapay zekaya sahip makinelerin yaratılmış olduğu bir dünyada geçmektedir. (II) Bu dünyada makineler ve insanlar arasında ortaya çıkmış savaş sonucunda insan ırkı, makineleri yenebilmek için onların enerji kaynağı olan güneş ışınlarının dünyaya inmesini engellemek adına gökyüzünü kimyasal silahlarla siyah bulutlar oluşturmak suretiyle kapatmıştır. (III) Bunun sonucunda enerji ihtiyacını karşılayamayan makineler, yeni enerji kaynakları bulmaya yönelirler. (IV) Böylece insanları köle olarak enerji üretimi için kullanmaya başlarlar ve herhangi bir isyan durumundan kaçınmak için insanların zihinlerini meşgul edecek bir program tasarlarlar. (V) Bunun sonunda da köle insanlar aslında bilinçsiz bir şekilde uyurken zihinleri makinelere bağlı bir şekilde Matrix programının içerisinde her şeyden habersiz sanal bir dünyada yaşamaya devam ederler. Yukarıdaki parçada anlam akışına göre “Çok geçmeden insan vücudunun çok iyi bir enerji motoru olduğunu fark ederler.” cümlesi, numaralanmış cümlelerden hangisinden sonra getirilmelidir?

(I) Don Kişot, edebiyat tarihinin en ünlü birkaç kahramanından biridir. (II) Hamlet, Polyanna, Küçük Prens gibi diğer ünlü kahramanlardan daha yaygınlıkla tanınır ve sevilir. (III) Çoğu zaman onun bir roman kahramanı olduğunu bile unutur insan. (IV) Onun, hayallerinin peşinde koşmasına saygı duyar, zayıfların güçlüler karşısında ezilmesine karşı duyduğu heyecanı destekler. (V) Cervantes, 53 yaşında Don Kişot’u yazarken yaşlanmasıyla, hayatında azalan heyecanının etkisiyle macera dolu gençliğine nostaljik bakıyordu. (VI) Birini yaraladığı için on yıl sürgün yemesi, İnebahtı Savaşı’nda Osmanlı’ya esir düşmesi ona fazlasıyla macera romanı malzemesi sunmuştu. (VII) O da bu malzemeleri, döneminde çok moda olan şövalye hikâyelerini taşlamak amacıyla ustaca kullandı. Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf hangi cümleyle başlar?

(I) Bazı yazarlar vardır ki yalnız dünya edebiyatının doruk noktalarında gezinmekle yetinmezler; yazar olarak ülkelerinin, dünyanın toplumsal sorumluluğunu da taşırlar. (II) Bu tür yazarlarımızdan biri olan Yaşar Kemal’in siyasetten edebiyata uzanan çizgide hangi konuda olursa olsun görüşlerini almak zorunluluktur. (III) Çünkü bütün iyi yazarlar gibi o da bugünü dünden görmüş, yarın için çözümler ortaya koymuştur. (IV) Onun tüm eserleri yukarıda saydığımız gerekçelerden dolayı dikkatli bir gözle okunmalıdır. (V) Çeşitli nedenlerle çeşitli yerlerde yaptığı konuşmalar, onun modern ve demokrat kimliğini ortaya koyma adına çok değerlidir. (VI) Eserleri okundukça hem size yeni yorumlar kazandıracak hem de onun yapıtlarını yeniden okuma isteği uyandıracaktır. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

3. ve 4. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız. Şiir sabır ister. Bir zanaat işidir aynı zamanda. Bir kuyumcu gibidir şair. Hangi iki kelimeyi yan yana getireceksiniz, bunu bilmek ustalık ister, şiir bilgisi ister. Sizden öncekiler neler yazmışlar, bilmelisiniz. Hem Türk şiirinin hem de dünya şiirinin tarihini bilmelisiniz. Değişik şairlerin dizelerini incelerseniz müthiş ipuçları yakalayabilirsiniz. İyi şairler ayrıca iyi usta, iyi öğretmendirler. Yahya Kemal’i, Ahmet Haşim’i tanıma, onlarla söyleşme imkânınız yoktur ama şiirleri var onların ve başka iyi şairlerin. Bu şiirlerden çok şey öğrenebilirsiniz. Etkilenmekten çekinmeyin. Şunu da unutmayın ki özgün şiir diye bir şey yoktur. Çünkü bir şiir —-. Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerin hangisi getirilmelidir?

I. Altıncı Hanedan’da (MÖ 2345-2181) yaşamış bir kraliyet bekçi köpeği olduğuna inanılan Abutiu, adı bilinmeyen bir firavunun emriyle Gize Nekropolü’nde ayrıntılı bir cenaze töreni ile gömülmüştür. II. Abutiu, Antik Mısır döneminde yaşamış bir köpek olup tarihte belgelenmiş ismi bilinen en eski evcil hayvanlardan biridir. III. Beyaz kireç taşından yapılmış yazı taşı 54,2×28,2×23,2 cm boyutundadır. IV. Firavunun Abutiu’nun cenazesine bağışladığı hediyeleri listeleyen bir yazı taşı, 1935 Ekim’inde George Andrew Reisner tarafından bulundu. V. Bu evcil köpek Abutiu, yaklaşık 12 yıl yaşadıktan sonra nedeni bilinmeyen bir hastalığa yakalanmış ve ölmüştür. Yukarıda verilen cümleler anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak şekilde sıralandığında hangisi baştan üçüncü olur?

(I) Türk dili, milletimizin halk ve aydın sınıfları arasında, asırlarca, birbirinden farklı diller hâlinde kullanılmıştır. (II) Bunun sebebi, aydınlarımızın Arap ve Fars edebiyatlarının etkisinde kalmalarıydı. (III) Bu karışımın sonucunda Osmanlıca adı verilen yapay bir dil ortaya çıkmıştır. (IV) Bu etkiyle aydınlarımız, Arap ve Fars dillerinden aldıkları kelime ve kurallarla karışık, özel bir yazı dili kullanmışlardır. (V) Bu dile Osmanlı İmparatorluğu’nun hâkim olduğu topraklarda yaşayan Müslüman olmayan başka milletlerin dillerinden de kelimeler karışmıştır. Bu parçanın anlam akışındaki bozukluğu gidermek için aşağıdaki değişikliklerden hangisi yapılmalıdır?

Başka ülkelerin neredeyse hepsinde konuşma diliyle yazı dili aynıdır. Ancak Osmanlılar zamanında konuşma diliyle yazı dili arasındaki fark, bariz şekilde açılmıştı. Birçok ülkede olmayan yalnız Osmanlılarda görülen bu durum normal olabilir miydi? Bu ilginç durum aslında bir dil hastalığıydı. Her hastalık tedavi edilir. O halde bu hastalığın da tedavisi gerekliydi. Bu tedaviyi yapabilmek, yani dildeki ikiliği ortadan kaldırmak için şu iki şeyden birini yapmak lâzımdı: … Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerin hangisi getirilmelidir?

(I) Tevfik Fikret’e gelene kadar şiirde cümleler, bir dize ya da beyitte biter; diğer dize, beyit veya bendlere kaymazdı. (II) Ancak Fikret’in “Ferda” şiirinde böyle bir beyit istikrarı yoktur. (III) Tevfik Fikret, Servetifünun edebiyatının en büyük şairidir. (IV) Sözü edilen bu şiirde dizeler ikişer ikişer kafiyelendiği için yalnız kafiyeleniş bakımından beyit özelliği göstermektedir. (V) Anlam yönünden ise söz, beyitlerin bazen sonunda başlamakta, bazen ortasında bitmektedir. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

(I) Yeni doğan bir panda ortalama bir fare boyutunda ve yaklaşık yüz yüz elli gramdır. (II) Gerçi birkaç hafta sonra gözleri açılır ancak bebek pandanın dünyası henüz karanlıktır. (III) Mesela doğduğunda gözleri açık değildir. (IV) Üstelik bu bebek panda oldukça savunmasızdır. (V) Bu süreçte küçük pandanın tek avantajı, yetişkin pandalardan daha iyi duyabiliyor olmasıdır. (VI) Gözleri iyice görmeye başladıktan sonra ise tüm bunlar değişir ve her şey olması gerektiği gibi olur. Bu parçanın anlam akışındaki bozukluğu gidermek için aşağıdaki değişikliklerden hangisi yapılmalıdır?

I. Çevrecilere göre katliam, balıkçılara göre ekmek parası olarak görülen avlar küresel gerilimlere yol açtı. II. Bu elektriklenme devam ederken yönetmenliğini Louie Psihoyos’un yaptığı “Koy” adlı belgesel gösterime girdi. III. Japonya’da geleneksel olarak sürdürülen yunus avı tüm tepkilere karşın bu yıl da başladı. IV. Yunuslara yaşatılan trajediyi konu alan belgesel, Oscar Ödülü’ne layık görüldü. V. Böylece çevrecilerin eli, uluslararası platformda biraz daha güçlenmiş oldu. Numaralanmış cümlelerle anlamlı bir paragraf oluşturulmak istense aşağıdakilerden hangisi sondan üçüncü cümle olur?

(I) İnsansız hava aracı uzaktan yönlendirilebilen bir tür uçaktır. (II) İki türlüdür: Birincisi uzaktan kumanda edilerek uçarken ikincisi belli bir kurgu-kurulum merkezinde kendiliğinden hareket edebilir. (III) Bu tanım ve işlevlere sahip ilk uçak, A. M. Low tarafından 1916 yılında geliştirilmiş, ne yazık ki, daha sonraları 1918’den günümüze değin birçok savaşta kullanılmıştır. (IV) Son zamanlarda yangın söndürme ve arama-kurtarma amaçlı gibi faydalı işlerde de kullanılmakta olan bu tür uçakları cazip kılan birçok özelliği var. (V) Bu özellikler sayesinde risksiz, ekonomik ve pratik uçuşlar gerçekleştirilebilmektedir. Bu parçadaki numaralanmış yerlerden hangisine düşüncenin akışına göre “Bunlar arasında mürettebatsız, belli bir süre durmaksızın ve sabit bir yükseklikte uçmasını sayabiliriz.” cümlesi getirilmelidir?

I. Aslında söz konusu keşif, 1909’da Geiger-Marsden tarafından yapılan “altın levha” deneyi sayesinde olmuştur. II. Atom çekirdeği; atomun merkezinde bulunan, proton ve nötronlardan meydana gelen küçük ama yoğun bir alan olup 1911’de Ernest Rutherford tarafından keşfedilmiştir. III. 1932’de ise Nötron’un keşfinden sonra “atom çekirdeğinin proton ve nötronlardan oluştuğu modeli” Dmitri Ivanenko ve Werner Heisenberg tarafından çabucak geliştirilmiştir. IV. Tüm bu bulgulara göre atomun kütlesinin hemen hemen tamamı çekirdeğin içindeyken elektron bulutunun atom kütlesine etkisi pek azdır. V. Proton ve nötronlar ise çekirdeği oluşturmak üzere çekirdek kuvveti tarafından birbirine bağlanmıştır. Numaralanmış cümlelerle anlamlı bir paragraf oluşturulmak istense sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?

Sosyolog: (I) —- Esnaf: — Ben bu mesleği ustamdan devraldım. Ustalarımız, bizim babalarımız gibiydi. Açıkçası eskiden ustalar öyle herkese meslek öğretmezdi. Önce o kişinin helal süt emmiş, emanete hıyanet etmeyecek birisi olması şarttı. Sonra o işe olan yatkınlığına bakılırdı. Sosyolog: (II) —- Esnaf: — Bu gelenek de bize ta Osmanlı’dan kalmıştır. Ustamın dükkânına gelen bazı zenginler, “zimem defteri” dediğimiz bugünkü adıyla veresiye veya borç defterini satın alıp mahalledeki bütün fakir fukaranın borcunu öderlerdi. Bunu yaparken de adları hep gizli tutulurdu. Bugün de benim dükkânımda bu geleneğin sürmesi bana ustamdan kalan en büyük mirastır. Bu diyalogda boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?

—- Mesela, herhangi bir tartışmalı konuda yazarların düşünceleri soruluyor ve yanıtlar derlenerek bir dosya oluşturuluyor; daha sonra o dosya, hem basılı hem de elektronik ortamlarda değerlendiriliyor. Böylece, edebiyatın yönünü belirleyen önemli tartışmalara zemin hazırlanıyor. Son katıldığım edebiyat soruşturması Facebook üzerinden gerçekleştirilen, hayli kapsamlı, katılımcı sayısının yoğun olduğu bir soruşturmaydı. Yaratıcı yazarlık kursları masaya yatırıldı. Sanal paylaşım sitelerinin gerçekleştirdiği güzel bir etki ve katkıydı bu. Bu parçanın başına düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

I. Buradaki bulgulardan yola çıkarak bu hayvanların binlerce yıldır avlandığını söyleyebiliriz. II. Antropolojik buluntular hayvan soylarına birinci dereceden etki eden avcılığın Anadolu’da binlerce yıldır var olduğunu gösteriyor. III. Tüm bu söylediklerimizin dışında avcılığa, yaşam alanı daralmasını ve bunu izleyen beslenme ve barınma alanlarının da azalmasını eklemek mümkün. IV. Anadolu’da yaşayan büyük memelilerin soylarını tehdit eden en büyük etkenlerden biri avcılık. V. Örneğin, günümüzden 13 bin yıl önceye, Paleolitik Dönem’e ait Camuşlu kaya resimlerinde geyik, dağ keçisi gibi hayvan figürleri var. Yukarıdaki numaralandırılmış cümleler anlamlı bir bütün oluşturacak biçimde sıralandığında hangisi baştan dördüncü cümle olur?

Veli: (I) —- Öğretmen: — Öğrencimiz, sınıf ortamında yaşıtlarına göre olgun davranışlar sergiliyor fakat ders dinlerken daha etkin, girişken ve cesur olmalı. Bir konuyu anlamak istiyorsa sadece beni dinleyip dinlediklerini not alması yeterli olmayabilir. Veli: (II) —- Öğretmen: — Sınava hazırlık bir emek işidir. Bu emeğin içinde sabır da vardır çaba da. Emekçiler arasında öğrenci ve öğretmen dışında aileler de vardır. Bu yüzden sizden ricam hoşgörüyü elden bırakmamanız. Bu diyalogda boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?

Modern Çağ’da teknolojinin çok başka bir ivmeyle gelişeceğinin ilk işaretleri bilişim alanında görüldü. —-. Söz konusu kritik buluşun ardından bütün dünyada teknolojinin varacağı nokta öngörülemez bir hâl alıp “Acaba bundan sonra ne olacak?” biçimindeki soruları da beraberinde getirdi. —. “Temas” ı temel alıp insanı adeta hipnoz eden bu cihazlar, bu çağa damgasını vurdu. —-. Bahsettiğim şey üç boyutlu tabletler. Bu parçanın anlamlı bir bütün oluşturabilmesi için, I. Teknoloji harikası saydığımız buluşları rafa kaldıracak birçok girişimden bir tanesi ise kapıya dayandı bile. II. Bilgisayarın icadı, bilişimin fitilini ateşleyen önemli bir gelişme olarak dikkat çekti. III. Meraklı bekleyişlerin yerini büyülü bir iletişim dünyasına bıraktığı an ise dokunmatik telefonların piyasaya çıkması oldu. numaralanmış cümleler, boş bırakılan yerlere hangi sırayla getirilmelidir?

I. Okçuların yoğun ok yağmuruna hedef olan Azaplar, ağır zayiat vererek geri çekilmeye başladılar. II. Bayezid, Niğbolu Savaşı’nda kullanmış olduğu hilal taktiğini uygulamak için ordusunun en ön safında yer alan Azaplara saldırı emrini verdi. III. Bayezid, bu saldırı emriyle savaşı başlatmış oluyordu. IV. 20 Temmuz 1402’de Timur’un ordusu ile Bayezid’in ordusu, Çubuk Ovası’nda savaş düzeni aldı. V. Azapların saldırıya geçtiğini gören Timur, karşılık olarak merkezde bulunan Serbedâri piyadelerini kullanarak Azapların üzerine ok yağdırmaya başladı. Numaralanmış cümlelerle anlamlı bir paragraf oluşturulmak istense aşağıdakilerden hangisi baştan dördüncü cümle olur?

(I) 90’lı yılların başında beyaz perdede kendine yer bulmaya başlayan robot içerikli filmler, tüm dünyada geniş yankı bulmuştu. (II) Özellikle “Terminator” ve “Robocop” adlı filmler büyük ilgi görmüş, izleyiciyi kendine bağlamıştı. (III) Ancak çok yakın bir gelecekte, tıpkı filmlerdeki gibi, insanoğlu ile rekabete girip dünyayı yönetecek robotların olacağı konuşulmaya başlandı bile. (IV) Kim bilir bu robotlar insandan ayırt bile edilemeyecek. (V) Hatta içimize ajan olarak sızacak! Bu parçadaki numaralanmış yerlerden hangisine düşüncenin akışına göre “Söz konusu iki filmdeki kurgu, o zamanlar oldukça ütopik olarak algılanmıştı.” cümlesi getirilmelidir?

I. Denizlerde yaşarken zorluk çekmemelerinde tuzlu su ile uyumlu vücut yapıları da etkilidir. II. Vücutlarındaki en ilginç detay ise gagalarının olmasıdır. III. Kafadanbacaklılar sınıfının onkollular grubundan bir yumuşakça olan mürekkep balığı, denizlerde yaşar. IV. Bir diğer enteresan özelliği ise renkli bir sıvı püskürtmesidir. V. Bu sıvı, mürekkep balığının vücut şekline benzeyen bir biçim alarak hedef şaşırtır. Numaralanmış cümlelerle anlamlı bir paragraf oluşturulmak istense sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?

Lisans yazılım açığı olarak bilinen “crack” yöntemlerine bilişim şirketleri uzun süre çözüm üretememişti. —- Ne var ki profesyonelce bir hamle yapan şirketler bu bunalımı avantaja çeviren çareler buldu. —- Bunlardan bir tanesi internet ortamına bu şirketlerinin kendi açığını sunması. —- Daha sonra ise şirketler, çok yüksek ücretlerden bu virüsleri silebilen antivirüsleri satışa sunuyor. Bu parçanın anlamlı bir bütün oluşturabilmesi için, I. Üstelik bu çareler, crack hastası insanların başına da bela olacak cinsten. II. Uyanık(!) internet kullanıcısı, “crack”i bilgisayarına indirdiği anda bilgisayarının kontrolünü ele geçiren bir virüsle karşı karşıya geliyor. III. Hatta bu durum, holding ötesi dev şirketlerde birer kriz olmuştu. numaralanmış cümleler, boş bırakılan yerlere hangi sırayla getirilmelidir?

Roman, aynı okuma dairesinde bir roman olarak algılandığı gibi ,felsefi bir eser yahut tarihsel ve psikolojik bir eser olarak da algılanabilir. Diğer türlere kıyasla kozmopolit bir yapısı vardır romanın. Nihayet romanın okuyucu yelpazesini, diğer türleri kıskandıracak kadar genişleten taraf, biraz da burada yatmaktadır. … Bu parçanın sonuna, düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Bir çocuğun elinde iki elma varmış. Annesi çocuğa, “Elmalarından bir tanesini bana verir misin?” demiş. Çocuk elindeki elmalardan önce birini, sonra diğerini ısırmış. Annenin yüzündeki tebessüm bir anda yerini şaşkınlığa bırakmış. Yüzünden, çocuğunun onu hayal kırıklığına uğrattığı okunuyormuş. Ama çocuk, ısırdığı elmalardan birini annesine uzatarak “Al anne, bu daha tatlı.” demiş. Anne öylece kalakalmış… Yukarıdaki paragraf, aşağıdakilerden hangisi ile tamamlanabilir?

FERHAN: Ne var bu gülümseyişin altında? NİLGÜN: Sen varsın. FERHAN: Anlamadım? NİLGÜN: Sen varsın, dedim ya. Ben az önce evde oturuyordum, kendi kendime “Çok şükür Ferhan var. “dedim. “Çok şükür.” dedim. FERHAN: Yani sırf bunu söylemek için mi geldin? NİLGÜN: Değmez mi? FERHAN: …. Yukarıdaki karşılıklı konuşmanın devamında Ferhan hangi cevabı verirse Nilgün’ün salt Ferhan’ı görmek için gelmiş olmasının daha kıymetli olduğu anlamı çıkar?

Almanya’da bir lise müdürü, her eğitim öğretim yılı başında öğretmenlerine şu mektubu gönderirmiş: Bir toplama kampından sağ kurtulanlardan biriyim. Gözlerim hiçbir insanın görmemesi gereken şeyleri gördü: İyi eğitilmiş ve yetiştirilmiş mühendislerin inşa ettiği gaz odaları, iyi yetiştirilmiş doktorların zehirlediği çocuklar, işini iyi bilen hemşirelerin vurduğu iğnelerle ölen bebekler, lise ve üniversite mezunlarının vurup yaktığı insanlar… Eğitimden bu nedenle kuşku duyuyorum. Sizlerden isteğim şudur: … I. Öğrencilerinizin insan olması için çaba harcayın. II. Çabalarınız, bilgili canavarlar ve becerikli psikopatlar üretmesin. III. Okuma-yazma, fen, matematik çocuklarınızın daha fazla insan olmasına yardımcı olursa ancak o zaman amacına ulaşır. Bu parçanın sonuna düşüncenin akışına göre yukarıdakilerden hangileri getirilebilir?

Hasta: (I) —- Doktor: — Vücudunuza zarar verecek bir hareket içine girerseniz vücut çoğu zaman tepkisini hemen vermez. Yani o hatalı girişim hemen etkisini göstermez. Bedeniniz zayıf düştüğü anda ise rahatsızlıklar baş gösterir. Hasta: (II) —- Doktor: — Bir ilaç belli bir hastalığın belli bir evresinde, belirli özelliklere sahip kişiler için geçerlidir. Bazen aynı hastalık için bile aynı ilaç kullanılmayabilir. Eğer kullanılırsa telafisi mümkün olmayan başka rahatsızlıklara yol açabilir. Bu diyalogda boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?

(I) Mektup, bir anlatım biçimi olmanın yanı sıra aynı zamanda bir edebî türdür. (II) Yazılış itibarıyla mektuplar, resmî ve özel olmak üzere iki kısma ayrılırlar. (III) Resmî mektuplar, kamu veya özel sektör arasında veya kendi içlerinde yapılan yazışmalardır. (IV) Bugünkü iletişim araçlarının olmadığı dönemlerde sevgililer birbirlerine ucu yanık mektup gönderirlerdi. (V) Özel mektuplar ise aile, eş, dost, akraba, yakın arkadaş ve meslektaşlar arasında yazılır. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi anlatımın akışını bozmaktadır?

Aşk hiç de sizin söylediğiniz gibi basit sempati veya bazen derin olabilen sevgi değildir. O, büsbütün başka, bizim tahlil edemediğimiz öyle bir histir ki nereden geldiğini bilmediğimiz gibi günün birinde nereye kaçıp gittiğini de bilemeyiz. Hâlbuki arkadaşlık devamlıdır ve anlaşmaya bağlıdır. Nasıl başladığını gösterebilir ve bozulursa bunun sebeplerini tahlil edebiliriz. Aşkta ise böyle bir tahlil yapamayız. Dünyada hepimizin hoşlandığı birçok kimse vardır. Mesela benim hakikaten sevdiğim birçok dostum vardır. Şimdi ben bütün bu insanlara aşık mıyım? Bu sözler aşağıdaki sorulardan hangisine karşılık söylenmiş olabilir?

Anahtar kelimemiz “merak”. Çünkü merak etmiyoruz, biz toplum olarak her şeyi biliyoruz! Evrenin sırrını, nereden geldiğimizi, nereye gideceğimizi… Her şeyi en ince ayrıntısına kadar biliyoruz. Hâl böyle olunca merak da etmiyoruz, merak olmayınca bilim de ülkemizde gelişmiyor maalesef. Bu parça aşağıdaki sorulardan hangisine verilmiş bir cevap olabilir?

Şemsettin Sami bir yazısında Avrupa dillerini öğrendikten, Shakespeare’in, Moliere’in, Racine’in, Schiller’in, Goethe’nin, Alfîeri’nin manzumelerini okuduktan sonra; leyleklerin Mecnun’un başında yuva yapmasından, Leylâ’nın mum ile konuşmasından, Ferhat’ın dağları yarmasından bahseden çirkin ve masalsı hikâyeleri yazmaya tenezzül edemeyeceğini söyler. Görülüyor ki Şemsettin Sami … Bu parçanın sonuna düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Plastik, yapay olarak üretilen bir polimer türüdür ancak günlük hayatta çoğunlukla polimer kavramı yerine kullanılır. Polimerler ilk kez 1907’de yapay olarak üretildi. 1950’li yıllardan itibaren ise polimerlerin üretimi hızla artmaya başladı. Polimerler şekillendirilebilmeleri, elektrik ve ısı yalıtkanlığı sağlamaları, darbelere karşı dayanıklı, düşük maliyetli, esnek ve hafif olmaları gibi özellikleri nedeniyle yaygın olarak kullanılıyor. (1) Biz de benzer şekilde yapay polimerlerin keşfinden sonraki dönemi Polimer Çağı ya da Plastik Çağı olarak isimlendirebiliriz. Polimerler, çok sayıdaki küçük molekül parçalarının birbirine bağlanmasıyla oluşan çok uzun moleküllerdir. Giysilerimizin üretildiği kumaşlar, elektrik kablolarının dış kaplamaları, motorlu araçların tekerlekleri, su boruları ve daha birçok eşya polimerlerden üretiliyor. (2) Örneğin DNA molekülü, bitkilerin yapısında bulunan selüloz, nişasta, doğal kauçuk doğada bulunan polimerden bazıları. Günlük hayatta en yaygın kullanılan polimerlerden bazıları polietilen (PE), polipropilen (PP), polistiren (PS), polietilen tereftalat (PET) ve polivinil klorürdür (PVC). (3) Bu parçanın anlamlı bir bütün oluşturabilmesi için, I. Su, süt, içecek, deterjan ve başka sıvıların paketlenmesinde kullanılan plastik şişeler genellikle PE, PET ve PP’den üretilir. II. Tarih öncesi dönemlerde insanların araç gereç ve eşya yapımında kullandıkları malzemeler o döneme isimlerini vermişti. III. Polimerler 1900’lü yılların başında yapay olarak üretilmeye başlansa da doğal olarak bulunan birçok polimer türü var. (1), (2), (3) ile belirtilen yerlere numaralanmış cümlelerden hangileri sırasıyla getirilmelidir?